Verwerkingsopdracht ‘Max Havelaar’ van Multatuli
‘Max Havelaar of de koffieveilingen
van de Nederlandse Handelsmaatschappij’ is representatief voor de Romantische
literatuur.
‘Ik ben makelaar in koffi, en woon
op de Lauriergracht No 37. Het is mijn gewoonte niet, romans te schrijven, of
zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een
paar riem papier extra te bestellen, en het werk aan te vangen, dat gij, lieve
lezer, zoâven in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in
koffie zijt, of als ge wat anders zijt.’
Hiermee begint Eduard Douwes Dekker
(onder het pseudoniem Multatuli – letterlijk ‘ik heb veel (leed) gedragen’)
zijn roman Max Havelaar. Hoewel het boek tegenwoordig een absolute klassieker
is, heeft Multatuli het boek nooit met die intentie geschreven. In 1860, het
jaar van uitgave, was het vanuit zijn oogpunt pure noodzaak: hij had geld nodig
om zijn gezin te onderhouden, en wilde aandacht vragen voor het corrupte
regeringssysteem in Nederlands-Indië.
De roman is wat mij betreft
overduidelijk geschreven in Romantische stijl, een literaire stroming die het
grootste deel van de negentiende eeuw bestreek. Een aantal kenmerken van de
Romantiek zijn[1]:
·
De nadruk op het gevoel en de individuele beleving
·
Het ontvluchten van de werkelijkheid, verre landen en
culturen komen hierdoor in de belangstelling
·
Verlangen naar het onbereikbare en een afkeer van
kennis, regels en beperkingen
Aan de hand van deze kenmerken zal
ik mijn standpunt onderbouwen dat Max Havelaar een Romantische roman is.
Allereerst de nadruk op gevoel en
de individuele beleving. Door het hele boek staat het gevoel, fantasie en
intuïtie centraal. Wij als lezer krijgen dit voornamelijk mee via de
hoofdpersoon Max Havelaar. Maar ook in andere personages zien we dit terug. Zo
heeft assistent-resident Droogstoppel ook grootse idealen.
Verder is ook het ontvluchten van
de werkelijkheid van toepassing op ‘Max Havelaar’. Doordat er in de periode
rond 1800 een algemeen gevoel van onvrede heerste, kwam er een
gemeenschappelijk verlangen de realiteit te ontvluchten. Dit uitte zich in
bijvoorbeeld de belangstelling voor andere culturen en verre landen. Het boek
speelt voor het grootste deel in een ver, exotisch land, namelijk Nederlands-Indië.
Ten derde heeft de hoofdpersonage Max
Havelaar, eigenlijk Eduard Douwes Dekker zelf, veel kritiek op de gang van zaken
toen. Hij ziet in zijn nabije omgeving Javanen uitgebuit worden en houdt zich,
om hun situatie zo goed en zo kwaad als het gaat te verbeteren, niet aan de
voorgeschreven wetten. Hij is het niet eens met veel dingen uit zijn tijd, iets
wat een van de belangrijkste kenmerken van de Romantiek is. Het schrijven van
zijn boek was dan ook een uiting van protest. Het volgende citaat (hoofdstuk 5)
is een goed voorbeeld hiervan.
‘Wel wordt
dus de arme Javaan voortgezweept door dubbel gezag, wel wordt hij dikwijls
afgetrokken van zijn rijstvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze
maatregelen, doch ... vrolijk wapperen te Batavia, te Semarang, te Soerabaja,
te Pasaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen
aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland rijk
maken.’
Multatuli leverde in zijn boek dus
veel kritiek op maatschappij van dat moment en schrijft zijn boek uit protest
op de koloniale praktijken van de Nederlandse ambtenaren in Nederlands-Indië en
de situatie op koffieplantages. Ook besteed hij veel aandacht aan de
persoonlijke beleving: een kenmerkend aspect van de Romantische literatuur.
Hieruit kan ik concluderen dat het boek geschreven is in Romantische stijl.
